بررسی و مطالعه سیر تحولات تامین اجتماعی در سالیان گذشته، ضمن مروری بر تاریخچه، اهداف و برنامه های پیشینیان می تواند راه گشای برنامه های آتی باشد. از این رو در قسمت اول به پیشینه تاریخی این تحولات خواهم پرداخت و در قسمتهای بعدی تحولات اقتصادی و سیاست گذاری را مطالعه خواهیم نمود.

به دنبال نهضت مشروطیت تحولات سیاسی و اقتصادی اجتماعی زیادی در ایران به وجود آمد. در اوایل قرن بیستم و گسترش زمینه های سرمایه گذاری و استفاده دسته جمعی از کارگران و نیروهای مولد و متخصص، طرح هائی همچون احداث راه آهن سراسری در ایران آغاز شد و حجم عظیمی از نیروی کار را به خود جذب نمود. خطرات و حوادث ناشی از کار که متوجه نیروی انسانی بود، ضرورت حمایت از نیروی کار را نشان می داد و نخستین گام ها در جهت بیمه کارگری و از نوع صندوق احتیاطی در عرصه اقتصادی کشور نمایان شد.

تجربه ایجاد صندوق بازنشستگی کارکنان دولت در سال 1304 زمینه ساز تجربه ای در خصوص حمایت های اجتماعی برای دولت بود.

آنچه در ادامه مطالعه می فرمائید، سیر تحول تاریخی شکل گیری نهادی است که امروزه آن را به عنوان سازمان تامین اجتماعی و یا وزارت رفاه و تامین اجتماعی می شناسیم.

دهه اول تحولات

1309   تصویب صندوق احتیاط کارگران طرق و شوارع در 27 اسفند 1309، ” نرخ حق بیمه برای کارگران عادی (عمله)، به ازای هر روز کار ده شاهی و برای افراد روز مزد و کنتراتی به میزان دو درصد مزد آنان بود ”

1310   آغاز فعالیت صندوق احتیاط کارگران طرق و شوارع که کارگران شاغل در راه سازی را در برابر حوادث ناشی از کار (درمان، غرامت مقطوع از کار افتادگی، غرامت فوت) بیمه می کرد.

1311   توسعه خدمات فوق به کارگران ساختمانی دولت

1312   توسعه خدمات فوق به کارگران شاغل در کارگاه های صنعتی و معدنی

1313  

1314  

1315   پوشش بیمه ای کارخانجات و موسسات صنعتی با تصویب نظامنامه کارخانجات و مؤسسات صنعتی

1316  

1317  

1318  

1319  

دهه دوم تحولات

1320  

1321  

1322   با تصویب لایحه بیمه اجباری کارگران، تمامی کارخانجات و مؤسسات اقتصادی، صنعتی، معدنی، تجاری، بار بری و راه اهن دارای بیش از 20 نفر کارگر ( اعم از دولتی و غیر دولتی )، مکلف شدند کارگران خود را نزد شرکت سهامی بیمه ایران با یک شرکت بیمه داخلی بیمه کنند.

1323  

1324  

1325   با تشکیل وزارت کار در سال 1325 ضمن افزایش دامنه شمول بیمه اجباری کارگران از نظر پوشش و سطح تعهدات، مقرر شد در هر کارگاه برای انجام امور بیمه کارگران دو صندوق شامل صندوق بهداشت و صندوق تعاون تشکیل شود. (ایجاد بنگاه رفاه اجتماعی مصوب 2/11/1325)

1326   برای نظارت بر این صندوق ها و هماهنگ سازی آنها نیز بنگاه رفاه اجتماعی از سال 1326 آغاز به کار کرد. ( تصویب اساسنامه بنگاه رفاه اجتماعی در 9/3/1326)

1327  

1328   تشکیل صندوق تعاون و بیمه کارگران در خرداد 1328 که طرح آن بوسیله وزارت کار تهیه و پیشنهاد شد که با تسری مقررات بیمه اجباری به عموم کارگران و افراد خانواده آنها، تعهدات بیمه را به حوادث و بیماریهای غیر ناشی از کار نیز گسترش داد و برای نخستین بار الگوی بیمه اجتماعی کارگران را به اجرا گذاشت. برای معالجه و پرداخت غرامات و مساعده به کارگران در موارد: حوادث و امراض ناشی از کار، حوادث و امراض غیر ناشی از کار، حوادث و امراض خانواده بلا فصل کارگر، پیری و از کار افتادگی کارگر، ازدواج، حاملگی، عائله مندی، وضع حمل، هزینه کفن و دفن و کمک به بازماندگان قانونی کارگر در موارد عسرت و استیصال. نرخ حق بیمه دو درصد دستمزد و مزایای کارگر و چهار درصد سهم کارفرما (جمعا شش درصد) تعیین شد، تاسیس شعبه در مشهد

1329   این صندوق تا سال 1332، زمان تشکیل سازمان تامین اجتماعی کارگران، به فعالیت خود ادامه داد.